سازمان مردم نهاد یا NGO که در ایران آن را «سمن» نیز مینامند، به سازمانهایی اطلاق میشود که مستقیما بخشی از ساختارهای دولتی نیستند ولی به عنوان واسطه بین مردم و حاکمیت فعالیت میکنند. و نقش بسیار مهمی بهعنوان واسطه بین فردْ فردِ مردم و قوای حاکم و حتی خود جامعه ایفا میکند.
سازمانهای مردم نهاد را میتوان به عنوان بخشی از جامعه مدنی در کنار دولت و بخش خصوصی به حساب آوریم که با همکاری یکدیگر مشکلات جامعه را حل کنند. در تعریف جامعه مدنی نهادهای مختلفی از جمله سازمانهای غیردولتی، گروهها و اجتماعات محلی، سازمانهای داوطلبانه مردمی، نهادهای دانشگاهی و تحقیقاتی، رسانههای جمعی، گروههای مذهبی و سازمانهای مدنی جا میگیرند.
اداره اطلاعات عمومی سازمان ملل متحد این نوع سازمانهای مردمی را این گونه تعریف میکند: «سازمان مردم نهاد به هر سازمان غیردولتی و داوطلبانهای گفته میشود که در سطوح محلی، ملی یا بینالمللی فعالیت داشته و افرادی با علائق مشترک، آن را مدیریت میکنند.
خدمات انسان دوستانه، توجهدادن مردم به اعمال دولت، نظارت بر سیاستهای اتخاذ شده از سوی دولت و تشویق مردم به مشارکت سیاسی، از جمله فعالیتهای این سازمانها به شمار میروند. سازمانهایی از این قبیل، با تحلیل و کارشناسی امور، در واقع نقش مکانیسمهای هشداردهنده را در یک جامعه ایفا میکنند.»
نکته قابل توجه در خصوص این سازمان ها عدم سودآوری و کسب درآمد برای صاحبان این سازمانها میباشد و هرچه در این مسیر کسب میشود در راستای ارتقا فعالیت ها و کیفیت زندگی مردم صرف میشود.
سمن ها یا ان جی او ها، دارای یک هویت اجتماعی هستند. هر چند در ابتدا ممکن است توسط یک فرد تاسیس شوند، لیکن ماهیت اجتماعی آن ها را نمی توان انکار کرد. آن ها نوعی سازمان هستند، یعنی در سمن ها تلاش جمعی هدفمند و فعالیت، با تقسیم کار و مسئولیت به وضوح وجود دارد. به طور کلی سازمان، یک شخصیت حقوقی است که مانند هر شخص حقوقی دیگر، از قبیل شرکت ها که دارای هدف، اسانامه شرکت، ساختار، شرح وظایف و منابع انسانی هستند، دارای این موارد می باشد.
ویژگی های سازمان های مردم نهاد
سازمان های مردم نهاد، ویژگی هایی جدا نشدنی دارند که بدون هر کدام از آن ها، ماهیت خود را از دست می دهند. این ویژگیها میتواند شامل:
- عضویت در NGO ها داوطلبانه است.
- تعیین اهداف و فعالیت ها، بر اساس مشورت و همفکری اعضاء صورت میگیرد.
- روابط اعضاء به صورت افقی است، یعنی این روابط مبتنی بر برابری حقوق است.
- این گروه ها نوعی واسطه میان دولت و مردم محسوب می شوند.
- فعالیت سمن ها و ان جی او ها، به صورت غیر انتفاعی بوده و برای کسب سود و منفعت انجام نمیگیرد.
برخی از سازمانها با ساختار مردمی، ممکن است برای کمک به دولت و ارتقای سیاستهای دولت فعالیت داشته باشند، اما این سازمانها از نوع «NGO»های سازمانیافته توسط دولت هستند.
«NGO»های سازمانیافته توسط دولت اگر چه زیر مجموعهای از ساختار دولتی نیستند، اما تحت کنترل و نظارت دولت هستند و در زمینه تدوینبرنامه و سیاستگذاری استقلال تام ندارند. این نوع از سازمانها را نمیتوان در دستهبندی سازمانهای مردم نهاد قرار داد.
انواع سازمان مردم نهاد
سازمان های مردم نهاد را میتوان با توجه به معیارهای مختلف دسته بندی کرد:
دسته بندی NGO ها بر اساس زمینه فعالیت: بر این اساس سمنها را میتوان به دستههای مختلفی از جمله دستههای فرهنگی- اجتماعی ، آموزشی- پژوهشی، روانشناسی، مذهبی، زیست محیطی، انسان دوستانه، خانواده دوستانه، حقوق بشر و مواردی از این دست فعالیتها تقسیم بندی کرد.
دسته بندی بر اساس سطح فعالیت: در این دسته بندی گستردگی فعالیت خیریه ها مد نظر قرار میگیرد. برای مثال برخی خیریه ها در سطح یک شهر فعالیت میکنند، برخی در سطح استان یا کشور و یا در سطح بین المللی.
دسته بندی بر اساس جهت گیری و اهدافشان: بر این اساس می توانند به سازمان های دفاع از حقوق انسان ها، سازمان های حمایت از محیط زیست، سازمان های امدادگر، سازمان های صنفی و سازمان های هدایتی، تقسیم بندی شوند. در زیر مثال هایی در رابطه با این دسته بندی بیان خواهیم کرد:
سازمان های دفاع از حقوق انسان ها: مثل سازمان های دفاع از حقوق مصرف کننده، سازمان های مبازره با پولشویی، سازمان مبارزه با قاچاق انسان.
سازمان های حمایت از محیط زیست: مثل گروه های سبز و جمعیت های ترویج دوستی با طبیعت و دفاع از حیوانات.
سازمان های امدادگر: مثل صلیب سرخ و هلال احمر
سازمان های صنفی: مثل جامعه مهندسان مشاور، کانون وکلا و سایر انجمن های حرفه ای.
سازمان های هدایتی: که شامل همه ی سازمان هایی می شوند که در پی هدایت و ارتقاء سطح آگاهی اعضای جامعه و حمایت از ارزش های انسانی قدم بر می دارند.
دسته بندی های دیگری نیز ممکن است وجود داشته باشد که با توجه به گستردگی این دسته بندی به همین مقدار بسنده شد ولی باید بدانیم مهم ترین دسته بندی برای خیریه ها بر اساس نوع فعالیت می باشد.
در این مطلب سعی کردیم مختصری در رابطه با سازمان های مردم نهاد برای شما ارائه کنیم و در ادامه سعی میکنیم کمی مطالب کامل تری را برای شما ارائه دهیم.
Leave A Comment